ALKMAAR – Met een traditioneel plengoffer onder een stralende zon ging zondag de Keti Koti-viering in Park De Oude Kwekerij van start. De bijeenkomst bood ruimte voor bezinning op het slavernijverleden én voor het vieren van vrijheid, ontmoeting en culturele verbondenheid.


Keti Koti betekent letterlijk 'gebroken ketenen' in het Sranan Tongo. Rond 1 juli wordt herdacht dat in 1863 de slavernij in de voormalige Nederlandse koloniën formeel werd afgeschaft. "Maar in Suriname ging het nog tien jaar door onder dezelfde mensonterende omstandigheden", zegt Henk Heilbron, voorzitter van Stichting Comité 30 juni/1 juli Alkmaar.

Herdenken en erkennen

Tijdens de bijeenkomst spraken verschillende betrokkenen over de betekenis van Keti Koti. Burgemeester Anja Schouten opende de viering officieel, gekleed in een paarsblauwe jurk met een opvallende sjerp in diverse kleuren. De kleurrijke accenten sloten mooi aan bij het feestelijke en verbindende karakter van de bijeenkomst. Ze stond stil bij het onderzoek naar de rol van Alkmaar in het slavernijverleden. Daaruit blijkt dat de stad intensief betrokken was bij de slavernij in Suriname, onder meer via plantage Alkmaar. Volgens voorzitter Henk is "het onderzoek nog niet afgerond" en "zullen de resultaten verder worden aangevuld". Daarna deelden verschillende sprekers persoonlijke verhalen over de doorwerking van het koloniale verleden. Ook jonge erfgoeddragers, onder wie de kinderburgemeester, vertelden hoe die geschiedenis nog altijd doorwerkt in het leven van nazaten.

De kracht van het plengoffer

Voor veel bezoekers was het plengoffer, waarbij water werd besprenkeld over Moeder Aarde, uitgevoerd door Shaila Landveld, een van de meest indrukwekkende momenten van de middag. Presentator, percussionist en voorlichter bij discriminatie.nl Sherwin Kirindongo begeleidde het ritueel als host. Maar waarom wordt tijdens dit ritueel water uitgegoten? Hij legt uit: "Dit gebeurt als een teken van eerbied voor de voorouders, en uit respect voor hen omdat ze voor ons geleden en gestreden hebben." Hij vervolgt: "Voor ons is dit net zo belangrijk als de stilte op 4 mei tijdens de Dodenherdenking. Als mensen het niet begrijpen, dan haal ik die dag aan. Dan snapt men ook de lading erachter. Dat besef en die bewustwording hopen we te brengen bij de mensen."

Persoonlijke betrokkenheid

Sherwin is zelf een nazaat van tot slaaf gemaakten en komt van Curaçao. "Mijn familienaam staat ook geregistreerd in de slavenregisters", zegt hij. "Ik ben bezig met de bewustwording van hoe belangrijk het is om onze gezamenlijke geschiedenis te delen, erover te vertellen en het mensen te leren".

Henk ziet het plengoffer eveneens als een belangrijk moment van bezinning en verbinding met de voorouders. "Het ritueel is ter ere van onze voorouders en de kracht die je daarbij zoekt", vertelt hij. Hij vult aan: "Ik geloof dat de voorouders er in spirit nog zijn. Afgelopen zaterdag heb ik een extra gebed gedaan. Ik voelde de spirit naar me toekomen. Toen dacht ik: ik ga naar het park, het wordt een gezegende dag. Sommige mensen geloven, wij zeggen: 'Het weten'. Het zijn zegeningen die je vraagt."

Muziek als verbinder

Na de toespraken liepen enkele aanwezigen al dansend achter de djembéband aan naar het veld. Vanaf dat moment maakte de herdenking geleidelijk plaats voor een feestelijk programma. Optredens, verhalen en workshops brachten het park tot leven. Veel bezoekers genoten van de Surinaamse en Caribische klanken van onder anderen Niz Fabias, Black Harmony en DJ Krazy G.

Welke rol speelt muziek tijdens Keti Koti? Volgens djembéworkshopleider Patrick Ngambi van de band Zamana vervult muziek een belangrijke rol, zowel tijdens het herdenken als bij het vieren van de vrijheid.

"Het herinnert ons aan het verleden, maar biedt ook een manier om onze vrijheid te vieren. Tijdens het herdenken helpt muziek verdriet en verlies te verwerken, terwijl het tijdens de viering juist vreugde en saamhorigheid brengt. Het verbindt mensen en maakt het mogelijk om zowel de pijn van het verleden te eren als de hoop voor de toekomst te omarmen."

Verbinding tussen culturen

Verspreid over het park stonden verschillende foodtrucks en informatiekramen. Bezoekers konden kennismaken met Surinaamse en Antilliaanse gerechten, zoals broodjes kip, roti en bami. Er was ook een kraam met boeken over het Indonesische erfgoed. Volgens Heilbron was die diversiteit aan kraampjes een bewuste keuze.

"Dat is de verbinding die we maken met andere culturen", zegt hij. Niet alleen Suriname heeft een koloniaal verleden met Nederland. Ook andere gemeenschappen, zoals de Indonesische, maken deel uit van die gezamenlijke geschiedenis. Door hen erbij te betrekken wilde de organisatie mensen met verschillende achtergronden met elkaar in contact brengen.

Daarnaast konden bezoekers zelf sieraden maken bij een workshoptafel en was er een Rainbow Shave Ice-foodtruck waar bezoekers kleurrijk Hawaiiaans schaafijs konden kopen.

Kleurrijke kleding

Opvallend was de kleurrijke, vaak zelfgemaakte kleding van de Surinaamse dames. Deze traditionele Afro-Surinaamse kleding heet de koto, gedragen door de misi (dame). De hoofddoek, de angisa, wordt op verschillende manieren gevouwen, waarbij iedere vouw een symbolische betekenis kan hebben. Die 'taal van de hoofddoek' is nog altijd een belangrijk onderdeel van het Surinaamse culturele erfgoed.

Bezoekers

De aanwezigen genoten zichtbaar. Een jonge bezoekster die volop aan het dansen was die middag vertelt: "De sfeer zat er al goed in toen ik aankwam. Met mooie mensen die veel passie hadden voor muziek, zang en dans, prachtig! De kettingen zijn doorbroken! Positieve vibes!"

Een andere bezoeker merkt op: "Men noemt het altijd de Keti Koti-viering, maar het mooie is dat het eerste uur vooral in het teken staat van herdenking. Daarna vieren we het leven. Dat is waar Keti Koti om gaat en dat is een groot goed."

Een maand vol activiteiten

De bijeenkomst in Park De Oude Kwekerij vormde het hoogtepunt van een reeks activiteiten in de aanloop naar 1 juli. Sherwin vertelt: "Behalve voorlichting op scholen was er vanuit het comité en Victorie we een dialoog met rapper Fresku voor jongeren. Ook was er, samen met de gemeente, de tentoonstelling ‘De Draden van Ons Verleden’ in de Grote Kerk."

Verbinding

Sherwin sluit af met de woorden: "Wat ik heel erg belangrijk vind, is de verbinding. Niet alleen met Suriname, maar ook met het Caribisch gebied, Indonesië, India en Noord- en Zuid-Amerika. Door die gezamenlijke geschiedenis te blijven delen, hopen we dat zulke dingen nooit meer zullen gebeuren."